Irlandzka Rada Doradcza ds. Fiskalnych (Fiscal Advisory Council) ostrzega rząd przed zbyt dużym pakietem budżetowym.
Zdaniem niezależnego organu irlandzka gospodarka jest obecnie wystarczająco silna i nie potrzebuje dodatkowego pobudzania wydatkami publicznymi.
Rada przedstawiła swoje stanowisko przed kolejnym budżetem, zwracając uwagę, że planowany wzrost wydatków państwa może być większy, niż pozwala na to tempo trwałego wzrostu gospodarki. Jej zdaniem nadmierne zwiększanie wydatków może dodatkowo podsycać inflację i zwiększać koszty ponoszone przez gospodarstwa domowe oraz przedsiębiorstwa.
Wydatki rosną szybciej niż powinny
Zgodnie z przedstawionymi planami wydatki głosowane przez parlament mają wzrosnąć o około 7 mld euro, czyli o 5,9 proc. Jednocześnie planowany pakiet podatkowy ma mieć wartość około 1,5 mld euro.
Fiscal Advisory Council ocenia, że w efekcie wzrost wydatków netto może sięgnąć około 6 proc. Tymczasem za zrównoważone tempo wzrostu uznawane jest około 2,5–3 proc., z dodatkowym uwzględnieniem długoterminowej inflacji. Oznacza to, że polityka budżetowa może ponownie wyprzedzać możliwości gospodarki.
Problemem są również powtarzające się przekroczenia planowanych wydatków. Rada wskazuje, że od 2023 roku przekroczenia budżetowe wynosiły średnio około 5,1 mld euro rocznie, a w 2024 roku osiągnęły aż 7,1 mld euro.
Rząd może ostatecznie wydać jeszcze więcej
Według Rady problem nie kończy się na kwocie zapowiedzianej w budżecie. Historia ostatnich lat pokazuje, że rzeczywiste wydatki często okazują się wyższe od pierwotnych założeń.
To oznacza, że pakiet budżetowy, który już teraz jest oceniany jako zbyt duży, może w praktyce okazać się jeszcze większy.
Fiscal Advisory Council argumentuje, że większa dyscyplina finansowa mogłaby pomóc ograniczyć presję inflacyjną i jednocześnie pozostawić państwu większą przestrzeń do reagowania w przypadku przyszłego spowolnienia gospodarczego.
Duże uzależnienie od kilku międzynarodowych firm
Rada zwróciła również uwagę na kolejne ryzyko dla irlandzkich finansów publicznych – ogromne uzależnienie wpływów z podatku od osób prawnych od niewielkiej liczby globalnych koncernów.
Według najnowszych analiz Fiscal Advisory Council trzy firmy – Eli Lilly, Microsoft i Apple – odpowiadały za niemal połowę wpływów z irlandzkiego podatku korporacyjnego w 2025 roku. Sama Apple zapłaciła w okresie od października 2024 do września 2025 około 14,6 mld euro, przy czym znaczna część tej kwoty była związana ze sprawą dotyczącą pomocy publicznej.
To pokazuje, dlaczego wysokie nadwyżki irlandzkiego budżetu niekoniecznie oznaczają, że finanse państwa są całkowicie bezpieczne. Rada już wcześniej wskazywała, że duża część irlandzkich wpływów podatkowych pochodzi od niewielkiej grupy zagranicznych przedsiębiorstw.
Co to oznacza dla mieszkańców Irlandii?
Dla przeciętnego mieszkańca spór o wielkość budżetu może wydawać się odległy, ale jego konsekwencje mogą być bardzo konkretne.
Z jednej strony większe wydatki państwa mogą oznaczać dodatkowe środki na usługi publiczne, infrastrukturę, ochronę zdrowia czy wsparcie gospodarstw domowych. Z drugiej – jeżeli gospodarka jest już mocno rozgrzana, kolejne miliardy euro mogą zwiększać presję na ceny.
Fiscal Advisory Council stoi więc na stanowisku, że Irlandia powinna obecnie bardziej koncentrować się na kontroli wydatków niż na dalszym pobudzaniu gospodarki poprzez zwiększanie wydatków publicznych.
Rada podkreśla również, że przy obecnej sytuacji finansów państwa szczególnie ważne jest realistyczne planowanie wydatków i uwzględnianie wcześniejszych przekroczeń budżetowych.
Budżet pod presją
Ostrzeżenie Fiscal Advisory Council pojawia się w momencie, gdy rząd musi znaleźć równowagę pomiędzy oczekiwaniami społecznymi dotyczącymi kolejnych ulg i inwestycji a koniecznością zabezpieczenia finansów państwa na przyszłość.
Irlandia nadal korzysta z bardzo dobrej sytuacji gospodarczej, wysokiego zatrudnienia i ogromnych wpływów podatkowych. Jednocześnie coraz wyraźniej widać, że część tych dochodów może być podatna na zmiany sytuacji kilku największych międzynarodowych firm.
Najważniejsze pytanie przed kolejnym budżetem brzmi więc nie tylko: ile państwo może wydać, ale także – ile powinno wydać, aby obecna dobra sytuacja gospodarcza nie stworzyła problemów w przyszłości.
Artykuł opracowany na podstawie publicznie dostępnych informacji Irish Fiscal Advisory Council oraz doniesień prasowych. Tekst został napisany od podstaw i nie jest kopią materiału źródłowego.
