Jedna wyspa, jedno państwo, ale jakim kosztem? Nowy raport przedstawiony przez irlandzką partię Fine Gael pokazuje, że ewentualne zjednoczenie Republiki Irlandii i Irlandii Północnej mogłoby oznaczać ogromne wyzwanie finansowe. W zależności od przyjętego modelu oraz porozumienia z Wielką Brytanią wydatki państwa w pierwszym roku po zjednoczeniu mogłyby wynieść od 3,2 do nawet 25 miliardów euro. Autorzy podkreślają jednak, że przyszłe korzyści gospodarcze również należy uwzględnić w dyskusji.
Fine Gael przedstawia plan zjednoczenia Irlandii
Dokument zatytułowany „A Blueprint for a Unified Island” został przedstawiony podczas dorocznej konferencji partii Fine Gael w Cork.
Jego celem jest rozpoczęcie bardziej szczegółowej debaty o przyszłości całej wyspy, obejmującej nie tylko kwestie polityczne i historyczne, ale również gospodarkę, finanse publiczne, opiekę zdrowotną, edukację oraz system emerytalny.
Lider Fine Gael i wicepremier Simon Harris przekonuje, że zwolennicy zjednoczenia powinni być gotowi na odpowiedzi dotyczące praktycznych konsekwencji takiej decyzji.
Według Harrisa samo usunięcie granicy pomiędzy Republiką Irlandii a Irlandią Północną nie wystarczy. Konieczne byłoby stworzenie systemu, który zapewni stabilność gospodarczą oraz poszanowanie różnych tradycji, tożsamości i społeczności.
Od 3,2 do 25 miliardów euro w pierwszym roku
Największą uwagę przyciągnęła analiza ekonomiczna przygotowana przez profesora Stephena Kinsellę z University of Limerick.
Badacz przeanalizował różne scenariusze zjednoczenia i ich możliwe skutki dla irlandzkiego budżetu w perspektywie 25 lat.
W najbardziej korzystnym wariancie koszt dla finansów publicznych w pierwszym roku wyniósłby około 3,2 miliarda euro. W najmniej korzystnym scenariuszu mógłby sięgnąć 25 miliardów euro.
Różnica wynika przede wszystkim z tego, jak szybko wyrównywano by wynagrodzenia i świadczenia społeczne oraz jakie zobowiązania finansowe przejęłaby Republika Irlandii.
Ważne: kwota 25 miliardów euro nie jest ustalonym kosztem zjednoczenia, lecz najwyższą wartością wśród analizowanych scenariuszy pierwszego roku.
Wielka Brytania może zdecydować o wysokości rachunku
Jedną z najważniejszych kwestii byłoby porozumienie finansowe pomiędzy Dublinem a Londynem.
Obecnie Irlandia Północna stanowi część Zjednoczonego Królestwa, a jej finanse publiczne są powiązane z brytyjskim budżetem.
W przypadku zjednoczenia konieczne byłoby ustalenie, kto odpowiada za wcześniej nabyte prawa emerytalne, obsługę części długu publicznego i inne zobowiązania.
Jeżeli Wielka Brytania zachowałaby odpowiedzialność za część tych wydatków, koszt dla Dublina mógłby być znacznie niższy.
Gdyby jednak nowo zjednoczone państwo musiało przejąć większą część zobowiązań, obciążenie finansów publicznych wzrosłoby.
Autorzy raportu podkreślają, że właśnie warunki takiego porozumienia stanowiłyby jeden z najważniejszych czynników wpływających na koszty początkowe.
Cztery scenariusze przyszłości Irlandii
Raport analizuje cztery możliwe modele organizacji zjednoczonego państwa.
1. Państwo unitarne
W tym wariancie cała wyspa funkcjonowałaby w ramach jednego, bardziej scentralizowanego systemu państwowego.
2. Model federalny
Irlandia Północna zachowałaby odrębną administrację, a wyrównywanie wynagrodzeń i świadczeń społecznych do poziomu Republiki Irlandii następowałoby stopniowo przez około 20 lat.
3. Stopniowa integracja
Model określany jako „Managed Integration” zakładałby 15-letni okres dostosowywania wynagrodzeń i świadczeń oraz dodatkowe inwestycje w Irlandii Północnej.
W pierwszej dekadzie przewidziano w nim dodatkowe inwestycje w wysokości 1,5 miliarda euro rocznie.
4. Scenariusz wysokich kosztów
Najdroższy wariant zakładałby natychmiastowe wyrównanie wynagrodzeń i świadczeń do poziomu Republiki Irlandii, bez dodatkowego programu inwestycyjnego.
W takim modelu koszty funkcjonowania dwóch systemów administracyjnych mogłyby wynosić około miliarda euro rocznie.
Koszty mogą utrzymywać się przez dziesięciolecia
Analiza nie ogranicza się do pierwszego roku po ewentualnym zjednoczeniu.
Według przedstawionych obliczeń w modelu stopniowej integracji roczny koszt dla budżetu w 25. roku mógłby wynosić od 4,2 do 24,1 miliarda euro, zależnie od przyjętych założeń.
W najbardziej kosztownym z analizowanych wariantów roczne obciążenie w 25. roku mogłoby sięgnąć 41,2 miliarda euro.
Nie oznacza to, że Irlandia musiałaby wydać taką kwotę jednorazowo. Są to szacunki rocznych kosztów w określonym momencie przyszłości, a nie suma wydatków za cały okres.
Autorzy zwracają uwagę, że w dłuższej perspektywie szczególnego znaczenia nabrałyby różnice w poziomie płac, emerytur i świadczeń społecznych pomiędzy obiema częściami wyspy.
Specjalny fundusz na przyszłe zjednoczenie
Fine Gael proponuje utworzenie specjalnego państwowego funduszu majątkowego pod nazwą Future Unified Island Fund.
Fundusz miałby gromadzić i inwestować środki przeznaczone na pokrycie przyszłych kosztów ewentualnej integracji.
Partia chce również powołania stanowiska ministra stanu odpowiedzialnego za relacje pomiędzy północą a południem wyspy oraz specjalnej jednostki planowania konstytucyjnego w Departamencie Premiera.
Propozycje obejmują także utworzenie stałego forum konstytucyjnego, które analizowałoby możliwe modele funkcjonowania zjednoczonego państwa.
Wśród tematów znalazłyby się podatki, opieka zdrowotna, edukacja, emerytury, bezpieczeństwo i ochrona praw społeczności identyfikujących się jako brytyjskie.
Czy zjednoczenie mogłoby przynieść korzyści gospodarcze?
Choć największą uwagę przyciągają miliardowe koszty, raport wskazuje również na potencjalne korzyści gospodarcze.
Jednolity rynek obejmujący całą wyspę mógłby ułatwić handel, inwestycje i przemieszczanie się pracowników.
Wspólna waluta mogłaby ograniczyć koszty transakcji i ryzyko kursowe dla przedsiębiorstw prowadzących działalność po obu stronach obecnej granicy.
Istotne znaczenie miałoby także połączenie infrastruktury, rozwój transportu oraz lepsza koordynacja usług publicznych.
Autorzy zastrzegają jednak, że korzyści nie pojawiłyby się automatycznie. Ich skala zależałaby od jakości przygotowań, inwestycji i przyjętego modelu integracji.
Sinn Féin pozytywnie reaguje na propozycje
Liderka Sinn Féin, Mary Lou McDonald, przyjęła publikację dokumentu z zadowoleniem.
Podkreśliła, że przyszłość Irlandii jest zbyt ważna, aby dyskusję ograniczać do sporów pomiędzy poszczególnymi partiami.
Zaapelowała o współpracę Fine Gael z opozycją, ugrupowaniami politycznymi w Irlandii Północnej, organizacjami społecznymi i irlandzką diasporą.
Propozycje zostały również pozytywnie ocenione przez liderkę SDLP Claire Hannę, która wezwała partie rządzące do wspólnego przygotowywania przyszłych rozwiązań.
Czy referendum w sprawie zjednoczenia jest blisko?
Publikacja raportu nie oznacza, że referendum dotyczące zjednoczenia Irlandii zostało już zaplanowane.
Zgodnie z Porozumieniem Wielkopiątkowym zmiana statusu konstytucyjnego Irlandii Północnej wymaga demokratycznej zgody jej mieszkańców.
Decyzja o przeprowadzeniu referendum w Irlandii Północnej należy do brytyjskiego sekretarza stanu odpowiedzialnego za ten region, zgodnie z warunkami określonymi w porozumieniu.
Ewentualne zjednoczenie wymagałoby również odpowiedniej zgody demokratycznej w Republice Irlandii.
Na obecnym etapie nie wyznaczono terminu głosowania ani nie uzgodniono modelu przyszłego państwa.
Co to oznacza dla mieszkańców Irlandii?
Choć zjednoczenie pozostaje możliwością polityczną, a nie podjętą decyzją, debata dotyczy kwestii mających bezpośredni wpływ na codzienne życie.
W przypadku tak dużej zmiany konieczne byłoby ustalenie zasad funkcjonowania podatków, systemu opieki zdrowotnej, świadczeń społecznych, emerytur i rynku pracy.
Dla Polaków mieszkających w Republice Irlandii i Irlandii Północnej szczególnie ważne byłyby przyszłe regulacje dotyczące zatrudnienia, pobytu, dostępu do usług publicznych i uprawnień socjalnych.
Obecnie jednak żadne z tych zasad nie ulegają zmianie w związku z publikacją raportu.
Historyczna decyzja wymaga przygotowań
Nowy dokument Fine Gael pokazuje, że dyskusja o przyszłości Irlandii coraz częściej wychodzi poza kwestie symboliczne i historyczne.
Na pierwszy plan wysuwają się konkretne pytania: kto zapłaci za zjednoczenie, jak połączyć dwa systemy administracyjne i jak zapewnić mieszkańcom obu części wyspy odpowiedni poziom usług publicznych.
Raport pokazuje, że ewentualna decyzja miałaby konsekwencje gospodarcze odczuwalne przez wiele kolejnych dziesięcioleci.
Źródła: The Journal – analiza planu Fine Gael; Fine Gael – A Blueprint for a Unified Island; The Irish Times – plan zjednoczenia Irlandii.
